مصائب زمين ، در روز زمين روز زمين دوبار در سال برگزار مي شود، يك بار در طول فصل بهار در نيمكره شمالي و بار ديگر در طول فصل پاييز در نيمكره جنوبي برگزار مي شود. كه هر دو براي آگاهي دادن و قدرداني از محافظان محيط زيست كره زمين است.     سازمان ملل متحد نيز هر سال در اعتدال بهاري، اين روز را جشن مي گيرد. اين رسمي بود كه توسط جان مك كانل در سال1969 بنيان گذاشته شد. او معتقد بود كه »اعتدال بهاري« يا تساوي روز و شب كه در21 مارس (اول فروردين) روي مي دهد، نشانه اي از نو شدن زندگي است و چون از ديرباز در فرهنگ ها و مليت هاي گوناگون، نخستين روز بهار بيست و يكم مارس دانسته شده و آن را گرامي داشته اند، اين روز مي تواند فارغ از تمايزهاي فرهنگي، مذهبي، مليتي و نژادي، مردم جهان را به انديشه درباره »پرستاري از زمين و دوستي با همسايه« تشويق كند.          دومين روز زمين توسط سناتور آمريكايي گيلورد نلسون به عنوان يك جلسه آموزشي در مورد محيط زيست بنياد گذاشته شد. او پيشنهاد كرد يك روز »براي نزديكي با محيط زيست« داشته باشيم.     سناتور نلسون22 آوريل (دوم ارديبهشت) را روز زمين خواند و در خيلي از كشورها از جمله ايران روز22 آوريل هم زمان با2 ارديبهشت روز زمين است.     مساله آلودگي زمين يكي از مسائل عمده محيط زيست و دغدغه عمده اي براي دست اندركاران محيط زيست در سراسر جهان است. مساله ميزان توليد زباله در سراسر جهان يافتن محل دفن صحيح و بهداشتي آن از مسائل مهم بخصوص در كشورهاي كوچك و در حال توسعه است.               زباله و ناهنجاري هاي آن     رشد سريع جمعيت، گسترش صنايع و شهرنشيني، باعث افزايش زباله هاي توليدي شده و موضوع جمع آوري، دفع و يا استفاده از زباله هاي شهري را به صورت مسئله اي پيچيده در آورده است. زباله ها نه فقط باعث بيماري، بوي بد و زشتي مناظر مي شوند، بلكه با آلوده كردن خاك، آب و هوا، خسارات زيادي را به بار مي آورند.     زباله مجموعه مواد ناشي از فعاليت هاي انسان و حيوان است كه معمولاً جامد بوده و به صورت ناخواسته و يا غيرقابل استفاده دور ريخته مي شود: اين تعريف به صورت كلي در برگيرنده همه منابع، انواع طبقه بندي ها، تركيب و خصوصيات مواد زايد بوده و به سه دسته كلي زباله هاي شهري، زباله هاي صنعتي و زباله هاي خطرناك (مواد زايد صنعتي خطرناك و زباله هاي بيمارستاني) تقسيم مي شوند.     در حال حاضر به دليل توليد بيش از حد زباله، جمع آوري غلط و بازيافت ناقص زباله هاي خانگي، صنعتي، بيمارستاني، پساب هاي صنعتي، فاضلاب شهري و نخاله هاي ساختماني و انباشت زباله در حاشيه شهرها با آلودگي شديد خاك و منابع آب روبرو هستيم.     زباله هاي شهري، بيمارستاني و نحوه نامناسب دفع آن، سبب شده كه منابع خاك و آب به شدت آلوده شود، اين در حالي است كه همه كشورهاي پيشرفته زباله ها را طلاي كثيف مي نامند و با بازيافت و توليد كمپوست به زباله ها ارزش افزوده مي دهد. دفع فاضلاب هاي خانگي در چاه نيز، به شدت باعث آلودگي منابع آب زيرزميني مي شود. همچنين بيشتر آبهاي كشور در بخش كشاورزي مصرف مي شود، لذا پساب هايي كه در بخش كشاورزي مصرف مي شود، يكي از عوامل مهم آلوده كردن چرخه غذايي شمرده مي شود.               تفكيك و بازيافت زباله     بازيافت يا بازگردش انرژي و مواد مي تواند دگرگوني و تحول آنچنان شگرفي را به ارمغان آورد كه نه تنها ظرفيت كره زمين را براي همه موجودات و از جمله انسان بالا برد، بلكه روشي خردمندانه و همگام با طبيعت نيز باشد. زيرا به نظر مي رسد مهمترين عامل محدود كننده جمعيت ها در طي قرون گذشته، منابع و دستيابي به آن بوده، در صورتي كه فرآيند بازيافت اين عامل كنترل كننده را از پيش پاي انسان برداشته و استفاده از منابع محدود كره زمين را با چرخش و بازچرخش ماده و انرژي و بدون تاثير مخرب و پيامدهاي ناگوار زيست محيطي تا ابد تداوم خواهد بخشيد. با افزايش جمعيت جهان و گسترش صنايع، استفاده انسان از مواد مصرفي رو به افزايش گذاشته و متعاقب آن ازدياد ضايعات و پسماندهاي جامد و نيز آلودگي محيط زيست را به دنبال داشته است كه اين امر نيز آينده سياره زمين را به مخاطره انداخته، به طوري كه بازيافت مواد يكي از مهمترين اركان براي جلوگيري از زوال مواد و منابع تجديدپذير و تجديدناپذير محسوب مي شود.     به جرات مي توان گفت كه دفن زباله ها ديگر در جهان مدرن به پايان رسيده و راهي جز بازيافت آن باقي نمانده است. با پيشرفت تكنولوژي بازيافت، كشورها بنا بر امكانات خود و درجه اهميتي كه براي مسائل زيست محيطي قائل هستند. روش هاي مختلف و متفاوتي را برگزيده اند.     به عنوان مثال در كشور سويس شيشه و كاغذ نمونه اي از زباله هايي هستند كه دور انداخته نمي شوند. در اكثر سوپرماركت ها و همچنين در نقاطي از شهر سطل هاي مجزايي براي بطري هايي با شيشه سبز و قهوه اي وجود دارد و يا در كشور آلمان جداسازي زباله هاي خانگي مدت هاست كه امري بسيار مهم براي مردم آلمان است. در منازل معمولاً5 سطل براي5 نوع زباله وجود دارد كه با رنگ هاي جداگانه مشخص شده اند. زرد براي بسته بندي ها، آبي براي كاغذ و مقواي نازك، سطل هاي ويژه شيشه در3 قسمت شيشه هاي روشن، قهوه اي و سبز و يك سطل براي مواد غذايي و گياهي و سرانجام يك سطل سياه براي ساير زباله ها كه مناسب براي افرادي هم هست كه حوصله جداسازي زباله ها را ندارند. همچنين در كشور ژاپن براي نمونه زباله هاي خام آشپزخانه، زباله هاي شيشه اي و ظروف پلاستيكي نوشابه، زباله هاي فلزي از جنس آلومينيم و زباله هاي مقوايي و روزنامه به طور جداگانه جمع آوري مي شود. كار جمع آوري زباله به بخش خصوصي واگذار شده است. در اين كشور از زباله هاي خام خانگي براي توليد برق استفاده مي شود و زباله هاي ديگر نيز بازيافت مي شوند.     در ايران زباله ها يا در خاك دفن شده يا سوزانده مي شود و متاسفانه بايد گفت حتي گاه در طبيعت رها مي شوند. تمامي اين روش ها براي محيط زيست بسيار خطرناك است و موجب فرسايش خاك، آلودگي هوا، جلوه زشت مناظر طبيعي و همچنين آلوده كردن زيستگاه هاي حيات وحش مي شوند.               آيا كاغذ زباله است؟     مصرف كاغذ يكي از شاخص هاي توسعه يافتگي است كه كارشناسان آن را با توليد علم مي سنجند و بسياري از كشورهاي كاملاً صنعتي از جمله ژاپن كه اتفاقاً داراي جنگل هاي وسيعي هم هستند وارد كننده چوب براي مصارف صنعتي و توليد كاغذ هستند.     بنا بر آخرين آمار، در ايران سرانه مصرف انواع كاغذ حدود15 كيلوگرم و سرانه مصرف برآورد شده است. در مقايسه اين آمار با آمار جهاني بايد گفت سرانه مصرف جهاني انواع كاغذ به حدود200 تا250 كيلوگرم مي رسد.     هزينه هر تن خمير كاغذ از تنه درختان معادل يك ميليون و دويست هزار ريال است. خطر عمده اين است كه توليد هر تن خمير كاغذ معادل استفاده از3 تا6 مترمكعب چوب جنگلي، يا به عبارت ديگر قطع12 تا18 درخت براي اين ميزان توليد است و اين امر تخريب گسترده جنگل ها را به همراه دارد. هم اكنون نزديك به10 درصد معادل750 تن زباله هاي تهران را در روز كاغذ تشكيل مي دهد در حالي كه كمتر از100 تن آن بازيافت مي شود. در ايالات متحده كه بزرگترين مصرف كننده و توليدكننده كاغذ جهان است قريب به20 سال قبل كمتر از يك چهارم كاغذ مصرفي خود را بازيافت مي كرد اما تا سال1997 اين رقم به46 درصد افزايش يافت. در برخي ايالات كشور آمريكا ورود كاغذ به گودال هاي دفن زباله ممنوع شده است و براساس آخرين مقررات وضع شده تمامي ادارات دولتي در آمريكا هم اكنون موظف اند60 درصد از كاغذ مورد نياز خود را از كاغذهاي بازيافتي خريداري كنند.                    كشورهاي هلند و آلمان در سال2001 نزديك به72 درصد كاغذ مصرفي خود را از بازيافت تامين كرده اند. به گزارش مؤسسه ديده بان جهان، و بعد از آن كشورهاي فرانسه، ايتاليا، كانادا، برزيل و كره جنوبي قرار دارند كه مجموع مصرف كاغذ آنها در سال بالغ بر350 ميليون تن است. اما هم اكنون نرخ بازيافت كاغذ در آلمان72 درصد، كره جنوبي66 درصد، سوئد55 درصد، آمريكا50 درصد، ژاپن53 درصد، فرانسه41 درصد، فنلاند35 درصد، ايتاليا31 درصد و چين27 درصد است. ميانگين نرخ بازيافت كاغذ در جهان نيز43 درصد تا سال1997 اعلام شده كه تا به امروز قطعاً افزايش يافته است. اما در ايران چطور؟ در تهران كمتر از10 درصد بازيافت مي شود و در كشور مي توان گفت كمتر از4 درصد و اين يعني تخريب گسترده جنگل هاي كشور.     بازيافت كاغذ بايستي با برنامه اي منسجم و عزمي جدي در سراسر كشور دنبال شود و اينكه چرا تاكنون چنين برنامه اي دنبال نشده است سؤالي است كه مديران مسئول بايد به آن جواب دهند. بازيافت كاغذ نياز به ترويج فرهنگ بازيافت و تشويق براي مصرف اين گونه محصولات دارد.               نقش ما در سلامت زمين     آيا ما به زمين آسيب مي زنيم يا در حفظ آن كوشا هستيم؟ هر يك از ما در رفتارهاي خود مي توانيم در حفاظت از زمين نقش داشته باشم، مجله نشنال جئوگرافيك براي آن كه هركس سهمي در بهتر شدن هواي اطرافش داشته باشد نكاتي را پيشنهاد كرده است:     - در استفاده از كاغذ صرفه جويي كنيد و سعي كنيد كارهايتان را بدون استفاده از كاغذ انجام دهيد. به طور مثال تا حد امكان قبض هايتان را از طريق اينترنت پرداخت كنيد.     صرفه جويي در كاغذ در واقع به معناي كمتر بريده شدن درختان اطراف شماست كه هرساله هزاران هزار از آنها براي توليد انواع كاغذهايي كه در طول روز در اختيار شما قرار مي گيرد تلف مي شوند و در عين حال با اين كار زباله كمتري توليد شده و دي اكسيد كربن كمتري توليد مي شود.     - در ساخت و انبوه شدن جنگل ها شما هم كمك كنيد. كاشت هر نهال مي تواند سال هاي سال هم خاطره خوشي براي شما و كمكي به محيط زيستتان باشد.                    - به انجمن هاي حمايت از محيط زيست كمك كنيد. آنها با تلاش بي وقفه سعي در نجات زمين دارند.     - در محل كارتان هم، به سبز بودن زمين فكر كنيد. از مدير بخش خود بخواهيد كه برنامه اي ترتيب دهد كه كاغذ كمتري مصرف شده و اسراف نشود. براي نوشتن از هر دو روي كاغذ استفاده كنيد.     - اگر به سفر رفتن فكر مي كنيد حتماً سفر با قطار را در اولويت قرار دهيد. تحقيقات نشان مي دهد كه دي اكسيد كربني كه قطارها براي زمين توليد مي كنند4 تا15 درصد كمتر از هواپيماهاست. پس قطار را فراموش نكنيد.     - در مصرف آب صرفه جويي كنيد. اسراف در آب مي تواند به ضرر زمين تمام شود. هنگام دوش گرفتن زمان مشخصي را در نظر بگيريد و دقايق طولاني بي دليل زير دوش نمانيد و آب را بي علت باز نگذاريد.     - در محله خود جستجو كنيد. مي توانيد از همين هفته به محله خود برويد و كمي كنكاش كرده و ببينيد كه سوپرماركت ها و ديگر مغازه ها چطور زباله توليد مي كنند و چقدر مي توان به آنها نكات مفيدي را گوشزد كرد.     پيشنهاد مي كنيم؛ پيشنهادات فوق را با عملكرد خود بررسي كرده و نقش خود را در حفاظت از زمين ارزيابي كنيد.           □ تعداد خوانندگان اين مطلب: 84